تامین منابع مالی دولت از صادرات نفت و گاز

درآمد نفت و گاز ایران کجا خرج می شود؟

تامین منابع مالی دولت از صادرات نفت و گاز با فرض شرایط غیر تحریمی، روزانه 2 میلیون بشکه نفت برآورد می شود. چنانچه هر بشکه نفت معادل 65 دلار محاسبه گردد، سالانه مبلغی کمتر از 50 میلیارد دلار ارز نفتی بدست می آید که با احتساب صادرات گاز به 50 میلیارد دلار می رسد. بر اساس قانون 40 درصد این مبلغ جهت پرداخت عواملی از جمله مخارج شرکت ملی نفت و گاز، سرمایه گذاری درصنعت نفت و گاز به منظور ایجاد درآمد پایدار نفتی و محرک های اقتصادی کشور به صندوق توسعه ملی اختصصاص می یابد. 60 درصد باقی مانده، چیزی حدود 22 میلیارد دلار خواهد بود که 20 میلیارد دلار آن به ارز ترجیحی برای واردات کالاهایی مانند مواد غذایی، دارو، تجهیزات پزشکی و ... اختصاص می یابد تا قیمت آنها از نوسانات و جهش های قیمتی بازار در امان بماند.

بخش دیگری از درآمد و ارز نفتی صرف بدهی های دولت پیشین می گردد، به طوری که بنا بر آمرا و ارقام ثبت شده توسط معاون اقتصادی سازمان برنامه و بودجه، این مقدار در سال 1400 و 1399 حدود 220 هزار و 183 هزار میارد دلار است. در سال 1405، درآمد نفت و گاز کشور برای تامین هزینه قانون هدفمندی رایانه ها صرف می شود. با توجه به مصرف بالا گاز در ایران، تنها 4 درصد از کل گاز تولید شده صادر می شود و مبلغ 412 هزار میلیارد تومان حاصل خواهد شد.نفت خام ایران با توجه به اهمیت کاهش خام فروشی و تولید ارزش افزوده از فرآورده ها به طور کامل صادر نمی شود و روزانه حدود 2 میلیون و 600 هزار بشکه از آن، با پرداخت هزینه به پالایشگاه ها برای تولید فرآورده و مشتقات نفتی از جمله بنزین و گازوئیل به مبلغ حدود 172 هزار میلیارد تومان به هزینه یارانه ها اختصاص داده می شود. آمار فروش نفت در سال جاری، خبر از عدم بازگشت 38 درصدی درآمد نفتی در هشت ماه از سال می دهد که از دلایل آن می توان به شبکه تراستی ها نیز اشاره کرد.

کاهش درآمد دولت در پی کاهش درآمدهای نفتی از 12 میلیارد دلار به 8 میلیارد همزمان با عدم بازگشت ارزهای صادراتی فشار سنگینی را به دولت وارد و آن را در کنترل تورم و نارضایتی مردم ناتوان می سازد. ساختار اقتصاد ایران نیز همواره وابستگی شدید خود به درآمد نفتی در موراد گسترده ای ازجمله تامین بودجه، ذخایر ارز بانک مرکزی، ارز ترجیحی، تولید ناخالص داخلی و ... مورد چالش است. یکی از این چالش ها را می توان رشد نقدینگی، بیکاری و کاهش ارزش پول به علت افزایش منابع ارزی و تبدیل آن به پول داخلی، در کنار کسری بودجه و واردات دانست. تحققیات نشان می دهد که نقدینگی کشور با ورود هر دلار درآمد نفتی حدود 5.6 برابر ارزش ریالی افزایش می یابد.