لیست میادین نفتی

آمار و اطلاعات مشتقات نفتی ایران، نمایانگر نقش استراتژیک و مهم این کشور، در عرصه انرژی و ذخایر نفت و گاز و نیز فراورده های نفتی در منطقه و جهان است. ایران با داشتن مخازن سرشار نفت خام، زیرساخت های پالایشگاهی گسترده و نیز تجهیزات و متخصصین ماهر در اکتشاف، استخراج و فرآوری نفت خام ، قطب تولید فرآورده های نفتی مانند بنزین، نفت سفید، قیر، گازوئیل، و سایر مواد پتروشیمی و پالایشگاهی است.

1. اکتشاف ذخایر نفتی، به معنای یافتن نشانه هایی از وجود منابع نفت و گاز، جهت استخراج و بهره برداری منابع نفت وگاز در اعماق خشکی یا دریاست. نفت، مایعی غلیظ به رنگ قهوای تیره است که باتوجه به ترکیبات آن، گاهی در رنگ های دیگری چون سبز، زرد، قرمز و ...  نیز درون سنگ های متخلل درون زمین یافت می شود.  نفت خام در اثر تجزیه اجساد و بقایای جانداران دریایی مانند گیاهان، ماهی ها، جانوران بزرگ تر دریایی و ... در میان لایه های رسوبی کف دریا، تحت شرایط خاص، طی میلیون ها سال به وجود می آید. با توجه به اینکه، بسیاری از خشکی های امروزی، روزگاری پر از آب و زیستگاه موجودات دریایی بوده اند، می توانند دارای منابع غنی نفت و گاز باشند.

اکتشاف چاه نفت در خشکی، با انجام مطالعات زمین شناسی توسط متخصصان و بررسی ساختار لایه های زیرین با استفاده از روش های ژئوفیزیکی مانند لرزه نگاری، مغناطیس سنجی و گرانش سنجی صورت می گیرد. پس از حفاری مناطق مستعد وجود ذخایر نفت و گاز، وارد مرحله حفاری چاه های اکتشافی به منظور نمونه برداری از سنگ ها و سیالات زیرزمینی حفرمی شوند. اطلاعات حاصل از این نمونه برداری ها، داده هایی مانند نوع، کیفیت و میزان ذخایر احتمالی را برای متخصصان شفاف می سازد.

اکتشاف چاه نفت در محیط های دریایی به نسبت محیط خشکی دشوارتر و نیازمند تجهیزات پیشرفته تری می باشد. در این روش نیز، مانند کشف چاه نفتی در خشکی، لایه های زیرین بستر دریا و سایر اطلاعات زمین شناسی بررسی و در صورت شناسایی ذخایر، نصب دکل های حفاری به منظور نمونه برداری از ذخایر و تخمین داده های آماری صورت می گیرد.

2.  استخراج نفت، به فرایند بیرون کشیدن نفت خام از درون زمین اطلاق می شود که روش بهره برداری و استخراج  بسته به شرایط مخازن کشف شده، برگزیده می شود. مخازن نفتی، سنگ های متخلخل جاذبی هستند که نفت را در خود ذخیره می کنند. به مجموعه ای از مخازن نفتی به هم پیوسته در یک منطقه، میدان نفتی گفته می شود. پس از شناسایی مخازن و حفر چاه توسط مهندسین و متخصصان خبره، نفت خام، با استفاده از لوله ها و تجهیزات به سطح زمین هدایت، و سپس برای تولید فراورده های نفتی، از طریق خطوط لوله به واحد های پالایشگاهی منتقل می شود.

اکتشاف، استخراج و فراورش میدان های نفتی

• ایستگاه تزریق گاز: در ابتدای فرایند استخراج نفت، فشار طبیعی ناشی از گازهای محلول در نفت موجودر در مخزن، باعث می شود تا نفت به صورت خودکار به سطح زمین بیاید اما با گذشت زمان و کاهش فشار مخزن، برای بیرون کشیدن نفت به سطح زمین و حفظ فشار مخزن، نیازمند تزریق آب یا گاز به مخزن هستیم که نفت باقی مانده را به سمت چاه های تولیدی هدایت میکند. ایستگاه های تزریق گاز با بازیافت گاز تزریقی به این چاه ها برای استفاده دوباره از آلودگی محیط زیست و صرفه جویی در مصرف منابع جلوگیری می کند.

لیست ایستگاه های تزریق گاز در ایران

 

• واحد بهره برداری و تفکیک: نفت خام استخراج شده از چاه ها، از طریق خطوط لوله به واحد بهره برداری و تفکیک منتقل می شود. این واحد اولین ایستگاه در فرایند تولید نفت برای تفکیک ناخالصی های نفت خام استخراج شده از چاه هاست. نفت خام پیش از خالص سازی شامل ناخالصی هایی نظیر گاز طبیعی، آب، نمک، شن، ماسه، گل و ... است که در این واحد، پس از تفکیک نفت خام  بر اساس اختلاف چگالی، دما وفشار درمخازن بزرگ عمودی یا افقی به سه جزء اصلی تشکیل دهنده یعنی نفت، گاز و آب تفکیک می شود. سپس سایر ناخالصی های باقی مانده مانند نمک، گوگرد و ذرات جامد دیگر با حرارت دادن، افزودن مواد شیمیایی و فیلتر کردن به منظور جلوگیری از آسیب و فرسایش تجهیزات از هم جدا می شوند.

لیست واحد های بهره برداری و تفکیک در ایران

 

 

 لیست میدان های نفتی در حال بهره برداری 

میدان نفتی اهواز	میدان نفتی مارون	میدان نفتی گچساران	میدان نفتی آزادگان	میدان نفتی منصوری	میدان نفتی ابوذر خوزه خارک
ظرفیت: 750هزار بشکه در روز	ظرفیت: 520 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 480 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 160 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 100 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 185 هزار بشکه در روز
در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 235 هزار بشکه در روز	در حال احداث: 100 هزار بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز

 

میدان نفتی رگ سفید	میدان نفتی دورود ( درود ) حوزه خارک	میدان نفتی آغاجاری	میدان نفتی دارخوین	میدان نفتی کرنج	میدان نفتی بی بی حکیمه
ظرفیت: 180هزار بشکه در روز	ظرفیت: 170هزار بشکه در روز	ظرفیت: 170هزار بشکه در روز	ظرفیت: 130هزار بشکه در روز	ظرفیت: 127هزار بشکه در روز	ظرفیت: 120هزار بشکه در روز
در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز

 

میدان نفتی سروش حوزه بهرگان	میدان نفتی نوروز حوزه بهرگان	میدان نفتی شادگان	میدان نفتی آذر	تاسیسات استخراج میدان نفتی اسفند حوزه سیری	تاسیسات استخراج میدان نفتی بهرگانسر حوزه بهرگان
ظرفیت: 90 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 90 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 66 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 65 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 60 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 60 هزار بشکه در روز
در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز

 

میدان نفتی آب تیمور	میدان نفتی سلمان حوزه لاوان	میدان نفتی پارسی	میدان نفتی بینک	میدان نفتی جفیر	میدان نفتی زاغه
ظرفیت: 60 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 60 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 58 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 55 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 50 هزار بشکه در روز	ظرفیت: 50 هزار بشکه در روز
در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز	در حال احداث: 0 بشکه در روز

 

مشاهده بیشتر ...

 

انتقال و ذخیره نفت خام 

پس از اتمام فرایند تفکیک نفت خام در واحد بهره برداری، نفت خام برای انتقال به پالایشگاه ها یا پایانه های صادراتی آماده می گردد. برای این منظور، نفت خام  ابتدا وارد مخازن ذخیره بسیار عظیم موجود در نزدیکی واحد بهره برداری و ایستگاه های انتقال ذخیره می شود که این امر به تثبیت دما، فشار، ترکیب و ایمنی نفت خام و نیز اطمینان از تامین بی وقفه نیاز پالایشگاه ها و پایانه های صادراتی موثر است. در این مرحله همچنین با اندازه گیری دقیق حجم و کیفیت نفت خام آمادگی لازم برای حمل و فروش از طریق خطوط لوله، حمل و نقل زمینی و یا حمل و نقل دریایی را کسب می کند.

• ایستگاه تقویت فشار گاز: هنگام انتقال نفت از میادین نفتی به مقاصدی مانند واحد بهره برداری، مخازن ذخیره، پالایشگاه ها و ... در طول مسیر، در اثر برخورد و اصطکاک سیال با دیواره لوله ها، تغییرات در ارتفاع، و عبور از اتصالات و انشعابات با پدیده افت فشار رو به رو می شویم که می تواند باعث توقف یا کند شدن جریان سیال در لوله شود. ایستگاه های تقویت فشار گاز با داشتن کمپرسورهای قدرتمند، گاز را فشرده سازی و افت فشار را جبران می کند.

لیست ایستگاه های تقویت فشار گاز

 

• تلمبه خانه ها، فشار شکن و پایانه: تلمبه خانه، فشارشکن و پایانه ها ، از دیگر بخش های مهم زنجیره انتقال  و ذخیره نفت و فراورده های نفتی  هستند که هر یک وظایفی را برای حفظ جریان پیوسته نفت در خطوط انتقال به عهده دارند. نفت خام پس از خروج از هر واحد عملیاتی و با ورود به تلمبه خانه، توسط پمپ های قدرتمند فشرده سازی شده و با فشار بالا به داخل لوله حرکت هدایت می شود. حرکت و جریان سریع نفت در خطوط لوله با قرارگیری چندین تلمبه خانه در مسیر انتقال تضمین می شود. بر خلاف تلمبه خانه ها، فشار شکن ها، با قرارگیری پیش از هرمقصد و واحد، فشار نفت را برای ورود به تجهیزات، مخازن، شیرآلات و ... کاهش داده و از آسیب به آنها، خطر نشتی و انفجار جلوگیری می کند. پایانه های نفتی، آخرین ایستگاه در مسیر انتقال نفت هستند که پس از انجام مراحل اندازه گیری مقادیر و سنجش کیفیت نفت خام، برای ارسال به پالایشگاه ها، صادرات به سایر کشور ها و ... آماده می شود.

لیست تلمبه خانه ها، فشارشکن و پایانه ها

 

• مخازن ذخیره سازی و انبارهای نفت: مخازن و انبارهای ذخیره نفت، سازه هایی فلزی یا بتنی عظیم با ظرفیت چند هزار تا چند میلیون بشکه، برای نگهداری نفت خام به صورت موقت و تحت شرایط کنترل شده هستند.

لیست مخازن و انبارهای نفتی 

 

• خطوط نفت و گاز: خطوط لوله انتقال نفت و گاز، با جابه جایی مقادیر عظیم نفت و گاز از مبدا تا مقاصد مختلف نقش مهمی در تمامی مراحل، از تولید گرفته تا پالایش و مصرف و صادرات ایفا می کنند و قادر به انتقال مقادیر بسیار زیاد منابع با کمترین هزینه و خطر در فواصل طولانی هستند.

لیست خطوط نفت و گاز 

 

فرایند پالایش نفت خام در پالایشگاه ها

1. نمک زدایی ( Desalting ): واحد نمک زدایی اولین ایستگاه خط تولید پالایشگاه های نفت خام می باشد که جداسازی نمک از نفت خام به منظور جلوگیری از خوردگی و واکنش های شیمیایی، کاهش رسوب گذاری و در نتیجه آن نسداد لوله ها و کاهش راندمان، حفاظت از کاتالیست ها و صرفه جویی در مصرف انرژی برای گرم کردن نفت انجام می گیرد. در واحد نمک زدایی، مقداری آب به نفت خام افزوده می شود تا نمک موجود در آن حل شود. سپس، از یک میدان الکتریکی قوی برای جداسازی محلول آب نمک استفاده می شود به گونه ای که قطرات از هر نقطه به یکدیگر می چسبند و به علت اختلاف چگالی ته نشین می شوند. هم اکنون نفت خالص سازی شده می تواند به مرحله بعدی انتقال یابد.

لیست واحدهای نمک زدایی پالایشگاه های ایران

 

2. تقطیر اتمسفریک ( Atmospheric Disttillation ): نفت خام  تقطیر اتمسفریک فرایندی است که درآن اجزای مختلف نفت خام ( هیدرو کربن ها ) بر اساس نقطه جوش، در فشار اتمسفر تجزیه می شوند. نفت خام، پس از عبور از واحد نمک زدایی، با ورود به سیستم گرمایش اولیه توسط مبدل های حرارتی، برای ورود به کوره اصلی آماده می شود. در کوره اصلی، بیشتر اجزای نفت خام با رسیدن به دمای بالای 350 درجه سانتی گراد بخار می شوند. نفت خام که هم اکنون ترکببی از بخار و مایع هست وارد یک سازه عمودی و بلند به نام " برج تقطیر اتمسفریک"می شود. در این برج بخارها و هیدرو کربن های موجود در نفت خام بر اساس نقطه جوش، در ارتفاع های مختلف برج به مایع تبدیل شده و ازهم جدا می شوند. در تصویر زیر می توانید محصولات به دست آمده از ارتفاع های مختلف برج تقطیر را مشاهده کنید. 

لیست واحدهای تقطیر اتمسفریک پالایشگاه های ایران

3. تقطیر در خلاء ( Vacuum Distillation ): پس از تقطیر اتمسفریک، اجزای سنگین باقی مانده در پایین برج، نمی توان آنها را در فشار اتمسفر بیش از این حرارت داد، چراکه دچار ترک خوردگی حرارتی و تشکیل دوده می شوند. به منظور تجزیه کردن این اجزای سنگین، بدون سوختن، آن را در فشار خلاء تقطیر می نمایند.

لیست واحد های تقطیر در خلاء پالایشگاه های ایران

 

4. تصفیه هیدروژنی ( Hydrotreating ): پس از تجزیه نفت خام در برج های تقطیر، برش های نفتی با قرارگیری در حضور هیدروژن و کاتالیست های فلزی در دمای 320 الی 420 درجه سانتی گراد و فشار بالا با هدف حذف  گوگرد، نیتروژن و سایر ترکیبات تصفیه می شود.

لیست واحدهای تصفیه هیدروژنی پالایشگاه های ایران

 

5. کاهش گرانروی ( Visbreaking ): کاهش گرانروی برش های سنگین نفتی برای کاهش غلظت و چسبندگی و نیز افزایش کارایی انجام می شود. در این فرایند، اجزای سنگین برج های تقطیر در یک راکتور حرارتی با قرارگیری در دمای حدود 500 درجه سانتی گراد، با شکست مولکولی به اجزای سبک و رقیق تری مانند گاز، گازوئیل و بنزین سبک تجزیه و از برج خارج می شوند.

لیست واحدهای غلظت شکن پالایشگاه های ایران 

 

6. شکست کاتالیستی ( Catalytic Cracking ): شکست کاتالیستی، به فرایند تبدیل مولکول های سنگین برش های پایین تر برج تقطیر به مولکول های هیدروکربنی سبک تر از طریق شکست مولکولی  در حضور کاتالیست جهت تولید فراورده هایی ارزشمندتر مانند بنزین، دیزل، متان، اتان و ... گفته می شود.

لیست واحد های کراکینگ کاتالیستی پالایشگاه های ایران

 

7. شکست هیدروژنی ( Hydrocracking ): شکست هیدروژنی نفت خام، فرایندی مهم برای جداسازی گوگرد و نیتروژن موجود در مشتقات نفت خام است. وجود گوگرد در سوخت ها علاوه بر به جای گذاشتن آسیب های زیست محیط آسیب به سلامت انسان، باعث آسیب به فلزات و تجهیزات به کار رفته در پالایشگاه ها و موتور وسایل نقلیه می شود. بنابراین، شکست هیدروژنی نفت خام، فرایندی مهم برای شکست مولکولی برش های نامرغوب نفت خام در حضور هیدروژن و دما و فشار بالا و گوگرد زایی و تبدیل آن به فراورده های نفتی ارزشمندتری مانند نفت سفید، سوخت جت، گاز مایع، نفتای سبک و ... در واحد آیزوماکس پالایشگاه ها انجام می شود.

لیست واحدهای هیدروکراکینگ پالایشگاه های ایران

 

8. تبدیل مونو آلیفتیکی ( Reforming Conversion ): هیدرو کربن های مونو آلیفاتیک، هیدروکربن هایی دارای زنجیره های شاخه دار یا بدون شاخه هستند که در حالت معمول برای استفاده در کاربرد های گوناگون به ویژه مصارف سوختی مناسب نیستند. این هیدروکربن ها، طی فرایند ایزومرزاسیون و تغییر ساختار، شکست مولکول ها و زنجیره ها در پالایشگاه ها برای سایر مصارف قابل استفاده می شوند.

 

9. الکیلاسیون ( Alkilation ): به فرایند ترکیب هیدروکربن ها و الفین های سبک با یکدیگر آلکیلاسیون گفته می شود. حاصل این فرایند ماده ای به نام آلکیلات با مقدار اکتان بالا و افزایش کیفیت و کارایی سوخت ها به ویژه بنزین به دلیل جلوگیری از آسیب های ناشی از مصرف سوخت بی کیفیت است.

لیست واحد های آلکیلاسون پالایشگاه های نفت ایران

 

10. ایزومریزاسیون ( Isomerization ): واحد ایزومریزاسیون، از جمله واحدهای صنایع پایین دستی نفت خام برای تبدیل نفتای سبک به بنزین با کیفیت با افزایش تعداد اکتان های هیدروکربن هایش، در حضور کاتالیزورهایی مانند پلاتین است. بنزین معمولی تولیدی در پالایشگاه های ایران، عدد اکتان حدودی 92، بنزین سوپر یورو 4 و 5 عدد حدودی 95 الی 98 را دارا هستند. 

لیست واحدهای ایزومریزاسیون پالایشگاههای نفت ایران

11. بازیافت پروپیلن ( Propylene Recovery )

12. مراکس ( Merax Process )

13. اختلاط فرآورده های نفتی ( Blending )

14. روغن سازی ( Lub oil production )

15. حلال سازی ( Solvent Extraction )

16. آسفالت سازی ( Asphalt Production )

 

پتروشیمی ها و واحدهای تولیدی آنها:

 واحد های تولیدکننده مواد اولیه پتروشیمی

• گاز سنتز

• تفکیک و تصفیه میعانات گازی

• تفکیک و تصفیه میعانات گازی نفتا

• هیدروژناسیون بنزین پیرولیز

• اسید سولفوریک

• کلر آلکالی

• سدیم کربنات

• مونوکسید کربن

 واحد های تولید کننده مواد پتروشیمی پایه

• متانول

• آمونیاک

• الفین

• هیدروژن

• آروماتیک

• جداسازی ایزوبوتان

• PDH

• بوتادین

 واحدهای تولیدکننده مواد میانی پتروشیمی

• اتیلن اکساید

• اتیلن دی کلراید

• پارازایلین

• اتیلن بنزن

• اسید استیک

• اکسو الکل

• بوتیر آلدئید

• بوتن - 1

•  پروپیلن اکساید

• MAH

• تولید نیترو بنزین

• دی نیتروتولوئن DNT

• خالص سازی گاز کلر

• فرمالین

• سولفات پتاسیم

• کربوئیل دی کلراید CDC

• اکریلیک اسید

• انیدرید فتالیک

• استالدئید

• تترامر

• بوتانول

 واحدهای تولیدکننده فرآورده های پتروشیمی

• اوره

• اسید فسفریک

• اسید نیتریک

• ملامین

• پلی اتیلن

• اتیلن گلایکول

• پلی پروپیلن

• استایرن منومر

• وینیل کلراید مونومر

• اسید ترفتالیک

• متیل ترشری بوتیل اتر

• اکریلونیتریل (ACN)

• آنیلین

• متاتولوئن دی آمین MTD

• اتوکسیلات

• BDO

• پروپیلن پلیمر گرید

• استرهای آکریلات

• الکیلاسیون

• دواتیل هگزانول

• گلایکول اتر

• پلی بوتادین (PBR)

• بیس فنل A

• MEA/MDEA

• اتانول آمین

• ونیل استات منومر (VAM)

• پنتا اریتریتول

• دودسیل بنزن

• آرگون

• اسید فوماریک

• پرکلرین

 واحدهای تولیدکننده محصولات نهایی پتروشیمی

• دی آمونیوم فسفات

• نیترات آمونیوم

• پلی اتیلن ترفتالات (PET)

• پلی وینیل کلراید (PVC)

• پلی استایرن

• گرید بطری (SSP)

• آکریلو نیتریل بوتادین استایرن (ABS)

• TDI

• ESBR

• MDI

• EVA

• استایرن بوتادین (SBR)

• نخ ریسی (POY Spinning)

• Staple

• SBS/SB/LCBR

• PBT

• دی اکتیل فتالات

• پلیمرهای سوپر جاذب

• پلیمرهای سوپر جاذب

• واحد UFC - اوره فرمالدئید

• سولفات آمونیوم

•