تحریم صادرات نفت ایران

اثر مکانیسم ماشه بر صادرات نفت ایران در قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل، پیامدهای جدی برای صادرات نفت ایران دارد. در مکانیسم ماشه، در صورت نقض تعهدات هسته ای ایران، به طورخودکار و ظرف 30 روز، بدون نیاز به رای گیری و حق وتو  تحت تحریم مجدد توسط سازمان ملل متحد قرار می گیرد. احیای تحریم های شورای امنیت علیه ایران، حتی با وجود تمایل چین، خرید نفت ایران را غیرقانونی خواهد کرد و این منجر به کاهش چشمگیر صادرات نفت ایران به زیر 400 هزار بشکه در روز می شود، چراکه چین نمی تواند قوانین بین المللی را نادیده بگیرد.

انگلیس، فرانسه و آلمان، کشور های اروپایی عضو برجام، با هشدار نسبت به عدم پیشرفت در مذاکرات هسته ای و همکاری ایران با آژانس بین المللی انرژی اتمی تا پایان ماه اوت، از آمادگی خود برای فعال کردن مکانیسمی برای اعمال مجدد تحریم های سازمان ملل علیه ایران خبر دادند که مهم ترین پیامد این هشدار، تاثیر آن بر صادرات نفت ایران است. در حال حاضر، با وجود تحریم های آمریکا، ایران به طور متوسط روزانه 1.5 میلیون بشکه نفت به روش های مختلف از جمله ناوگان با پرچم های خارجی و با استفاده از اسناد و مدارک کشور های دیگر صادر می کند که فعال شدن مکانیسم ماشه می تواند این مسیرها را هم مسدود کند.

مکانیسم ماشه چیست؟

مکانیسم ماشه یک ابزار حقوقی و سیساسی است که با توافق نامه های بین المللی برای یک کشور تصمیماتی در خصوص تحریم ها و محدودیت ها گرفته می شود و فشارهای اقتصادی و سیاسی بالا می رود. حال این تحریم های شورای امنیت در زمان احمدی نژاد بصوت های مختلفی اتفاق افتاد و با بازگشت این تحریم ها در سال 1404 صادرات نفت ایران به چین محدود شد و این امر مشکلات زیادی را در انتقال وجوه حاصل از فروش نفت ایجاد کرده است و مبادلات نفتی ایران و چین را به خطر انداخته است. 

در پی ایجاد مکانیسم ماشه و بر اساس قطعنامه شورای امنیت، کشور های دیگر، حق بازرسی کشتی های مشکوک به حمل نفت یا محصولات پتروشیمی ایران و مصادره آن را خواهند داشت که این موضوع، وضعیت صادرات را به مراتب بحرانی تر از وضعیت فعلی می کند و جلوگیری از بازگشت به تحریم های شورای امنیت سازمان ملل را ضروری می سازد. علاه بر این، آمریکا حتی بدون دخالت شورای امنیت هم می تواند صادرات نفت ایران را تحت فشار قرار دهد و تهدید آمریکا به افزایش تعرفه های واردات از چین، می تواند چین را به عقب نشینی وادار نماید.

هرچند اتحادیه صادرکنندگان فرآورده های نفتی ایران استفاده از روش های جایگزین را عامل بی اثر نمودن مکانیسم ماشه می داند و بر این باور است که این مکانیسم تاثیری بر صادرات نفت ایران نخواهد داشت. با این حال، با توجه به سابقه قطعنامه های گذشته آژانس انرژی اتمی که بهانه ای برای اقدامات نظامی بودند، درباره احتمال سوء استفاده از این تحریم ها برای حمله نظامی به ایران ابراز نگرانی کرد.

با توجه به فعال شدن مکانیسم ماشه انتظار می رود این اقدام بیشتر جنبه روانی برای بازارهای داخلی ایران داشته باشد تا اجرا شدن آن بر بازارهای خارجی چرا که هند یک محموله نفت خام به ارزش 111میلیون دلار از ایران را خریداری و به کشور خود وارد نموده است. این واردات در شرایطی صورت گرفته است که هند از سال 2018 با خروج آمریکا از برجام و تحت فاشار واشنگتن، خرید نفت از ایران را متوقف کرده بود. هند به آمریکا پیشنهاد داده بود که در صورت کاهش خرید نفت از روسیه، از ایران نفت را خریداری خواهد کرد. 

صادرات نفت ایران علی رغم فعال سازی مکانیسم ماشه و برا اساس اطلاعات حاصل از رصد نفتکش ها، در بازه مهر و آبان ماه به بالاترین مقدار خود در هفت سال گذشته رسید و درآمدی بالغ بر ماهانه 4 میلیارد دلار با صادر کردن  روزانهحدود 2.3 میلیون بشکه برای نفت ایران به ارمغان آورده است. صادرات نفت ایران از سال 2018 با قرارگیری در تحریم های شدید و گسترش آن با فعال سازی مکانیسم ماشه همچنان رو به افزایش است و بر اساس رصد ماهواره ای نفتکش ها، از افزایش 200 هزار بشکه ای صادرات نفت نسبت به میانگین ماه های گذشته برخوردار است که ناشی از توانایی ایران در دور زدن تحریم ها برای حفظ جایگاه خود در بازار نفت جهانی است.

ایالات متحده آمریکا هر بار با افزایش فشارها برای صادرات نفت ایران در سال های اخیر و تحریم کردن کشتی ها و شرکت های مشارکت کننده در حمل یا معامله نفت ایران، تحریم ها را سخت تر کرده است، به گونه ای که به عقیده مقامات آمریکایی از ان به عنوان سختگیرانه ترین دور از آغاز تحریم ها است. "تانکر ترکرز" موسسه خصوصی تحلیل آمار و داده های مربوط به صادرات نفت با رصد کشتی ها و نفتکش ها، ناوگان ارواح ایران را خارج از تحریم ها می داند. ناوگان ارواح ایران، کشتی ها و نفتکش های غیر قابل شناسایی ایرانی هستند که در تمام این سالها با دور زدن تحریم ها، به حفظ سهم ایران در بازار جهانی نفت در دوره تحریم های بین المللی منجر شده است. برخی نهادها علت افزایش صادرات نفت ایران و سود ناخالص 4 میلیارد دلاری را تخفیف 5 الی 10 درصدی به نسبت نفت برنت می دانند. 

در حال حاضر، چین با سهم حدود 91 درصدی، بزرگترین وارد کننده نفت ایران است و ایلات متحده عربستان با سهم حدود 7 درصدی به عنوان دومین مقصد صادرات نفت ایران به شمار می رود. صادرات بخش عظیم نفت ایران به چین و وابستگی به صادارت به این کشور، تغییرات ناگهانی در سیاست خریداران، تشدید تحریم ها و ... آینده نفت ایران را با چالش رو به رو می کند.